Vitray Nedir, Nasıl Yapılır? Türleri

Workshopie Ekibi · 4 Ekim 2026

Vitray, renkli cam parçalarını birleştirerek ya da camın yüzeyini boyayarak yapılan bir sanattır. Adını duyunca çoğumuzun aklına önce eski bir caminin ya da katedralin renkli pencereleri gelir. Güneş ışığı camdan geçer, yere ve duvarlara renk renk yansır. Bu renkleri kendi ellerinizle cama taşımak isterseniz İstanbul'da cam boyamayla başlayabilirsiniz: Workshopie'nin Üsküdar'daki vitray workshopunda 2 saatte vitrayınızı boyayıp aynı gün eve götürüyorsunuz.

Vitray nedir?

Millî Eğitim Bakanlığının (MEB) ortaokul Geleneksel Sanatlar programına göre vitray, renkli camların bir araya getirilmesiyle ya da cam yüzeyin boyanmasıyla oluşturulan bir sanattır. Vitrayın iki ana yolu var: Ya farklı renklerdeki cam parçaları bir yapboz gibi yan yana dizilir ya da cam yüzeyin üzerine boyayla resim yapılır.

Türk Dil Kurumunun sözlüğü ise vitrayı "birbirine bağlı kurşun bölmelere yerleştirilmiş renkli cam parçalarından oluşan, saydam pencere süslemesi veya resim" olarak tanımlıyor; kelime Fransızca vitrail sözcüğünden geliyor.

Londra'daki Victoria ve Albert Müzesine göre klasik bir vitray pencere, kurşun şeritlerle bir arada tutulan renkli ve boyanmış cam parçalarından oluşur. Bu pencereler Avrupa'da özellikle 1150 ile 1550 arasında çok sevildi; katedrallerde, kiliselerde, belediye binalarında ve varlıklı ailelerin evlerinde yer aldı.

Cam boyama sanatının adı nedir?

Camı boyayarak ya da renkli cam parçalarını birleştirerek yapılan sanatın adı vitraydır; Millî Eğitim Bakanlığının tanımı bu iki yolu birlikte kapsıyor. Parçaları birleştirmeden yalnızca camın yüzeyine desen çizip boyadığınız yönteme ise bugün kısaca cam boyama deniyor.

Bulmacalarda karşınıza çıkan "saydam pencere süslemesi" ipucunun cevabı da vitraydır.

Vitray nasıl yapılır?

Klasik vitrayda renkli camlar pencere boyutundaki bir çizime göre kesilir, çizgi ve gölgeler fırınlanan bir cam boyasıyla verilir, parçalar kurşun şeritlere yerleştirilir ve şeritler birbirine lehimlenir.

Orta Çağ vitrayı hakkında bildiklerimizin büyük kısmı, 12. yüzyılın başında Theophilus takma adıyla yazan bir Alman keşişin kitabından geliyor. Teknik o günden bu yana küçük yenilikler dışında pek değişmedi.

İş, pencerenin boyutunda bir çizimle başlar; her parçanın hangi renkte olacağı bu çizimde işaretlenir. Renkli cam levhalar desene göre kesilir. Ana çizgiler ve gölgeler özel bir cam boyasıyla verilir; bu boyanın cama tutunması için parçanın fırınlanması gerekir. Son olarak parçalar, kesiti H harfine benzeyen kurşun şeritlerin arasına yerleştirilir, şeritler birbirine lehimlenir ve aralara sürülen macunla pano su geçirmez hâle getirilir.

Camilerdeki renkli camlara ne denir, revzen nedir?

Camilerdeki renkli camlı, süslemeli sabit pencerelere revzen ya da revzen-i menkuş denir; bunlar daha çok duvarın iç yüzünde yer alır. Bugün bu pencere camlarına da vitray deniyor; vitrayı Avrupa'daki katedrallerin yanı sıra İstanbul'daki camilerde de görürsünüz. Camgeran, camcı ustası demektir; Mimar Sinan'ın Süleymaniye Camii'ndeki revzenleri Camgeran İbrahim Usta yaptı.

Türk vitrayı olarak bilinen teknik alçılı vitraydır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Osmanlı pencerelerinde renkli cam parçaları, revzen çatması denen süslemeli alçı bir ızgaranın içine yerleştirilir. Revzeni Avrupa'daki vitraydan ayıran da bu: Katedral pencerelerinde camları kurşun şeritler bir arada tutar, revzende ise alçı ızgara. Süleymaniye Camii, Rüstem Paşa Camii, Yeni Cami, Ayasofya-i Kebir Camii, Topkapı Sarayı ve Sultanahmet Camii önemli revzen örnekleri arasında sayılır. İstanbul'da bu yapılardan birini ziyaret ettiğinizde pencerelere biraz daha dikkatli bakabilirsiniz.

Vitray türleri nelerdir?

Vitrayın başlıca türleri kurşunlu vitray, alçılı vitray, Tiffany vitray ve cam boyamadır: İlk üçünde renkli parçalar birleştirilir, cam boyamada ise desen doğrudan camın yüzeyine boyanır.

  • Kurşunlu vitray: Yukarıda anlatılan klasik yöntem. Renkli cam parçaları kurşun şeritlerle birleştirilir.
  • Alçılı vitray: Türk vitrayı olarak da bilinir. Renkli camlar süslemeli bir alçı ızgaranın içine yerleştirilir.
  • Tiffany vitray: Renkli cam parçalarının kenarları bakır folyoyla sarılarak birleştirilir.
  • Cam boyama: Cam yüzeye desen çizilip boyanır. Cam kesmek ya da parçaları birleştirmek gerekmez.

Vitray malzemeleri nelerdir?

Klasik vitrayın malzemeleri renkli cam levhalar, fırınlanınca cama tutunan cam boyası, kesiti H harfine benzeyen kurşun şeritler, lehim ve aralara sürülen macundur. Cam boyamanın temel malzemeleri ise bir cam yüzey, deseni çizmek için kontur kalemi ve cam boyalarıdır; Üsküdar'daki vitray workshopunda bunların hepsi hazır.

Vitray boyama nedir, nasıl yapılır?

Vitray boyama, camın yüzeyine kontur kalemiyle desen çizip cam boyalarıyla renklendirme işidir; cam kesmek ya da parçaları birleştirmek gerekmez.

Workshopie'deki Vitray Cam Boyama workshopunda (Üsküdar, İstanbul) seçtiğiniz deseni önce kontur kalemiyle camın üzerine çiziyor, sonra cam boyalarıyla renklendiriyorsunuz. Atölye beş adımda ilerliyor:

  1. Şablon seçimi
  2. Seçilen şablonun cama çizilmesi
  3. Çizimin kuruması ve boya eğitimi
  4. Cam boyama
  5. Çerçeveleme

Kontur çizgisini klasik vitraydaki kurşun şeritlerin yerini tutan ince bir çerçeve gibi düşünebilirsiniz. Kurşunlu ya da alçılı vitrayı öğrenmek zaman ister; bu yüzden vitrayla tanışmak için cam boyama daha kolay bir başlangıç.

Daha önce deneyiminizin olması gerekmiyor; eğitmenler süreç boyunca adım adım yardımcı oluyor, bütün malzemeler de atölyede hazır. Çerçevelediğiniz çalışmanızı etkinlik bitince hemen yanınıza alıyorsunuz.

Workshop hakkında kısaca:

  • Süre: 2 saat
  • Semt: Üsküdar (İstanbul), bahçeli bir atölye
  • Kişi sayısı: Bir seansta en fazla 10 kişi
  • Yaş sınırı: 9 yaş ve üzeri
  • Fiyata dâhil: Bütün malzemeler, sıcak içecekler ve çalışmanızı sergilemek için ahşap bir çerçeve
  • Özel grup: Arkadaşlarınızla ya da ekibinizle size özel bir seans isterseniz 6 ile 10 kişilik gruplar için talep gönderebilirsiniz
  • Vitray Cam BoyamaFrezya Sanat Atölyesi
    Üsküdar, İstanbul · ₺1.250 / kişi
    24 Ekim 2026 Cumartesi 12:00

Güncel seanslar için İstanbul'daki vitray ve cam boyama atölyeleri sayfasına bakabilirsiniz.

Gitmeden önce birkaç küçük not

Atölye şablon seçimiyle başlıyor; aklınızda bir desen fikri varsa ona en yakın şablonu seçebilirsiniz. Camı pencerenin önüne asacaksanız, ışığın içinden geçeceğini düşünerek açık ve koyu renkleri dengeli dağıtmayı deneyebilirsiniz. Eski, rahat bir kıyafetle gelirseniz boyalarla gönlünüzce çalışırsınız.

Atölye gününe dair daha genel ipuçlarını workshop nedir, ilk atölyeye nasıl hazırlanılır yazımızda topladık.

Kaynaklar

Tüm yazılar